fbpx

Βακτηριακή Υπερανάπτυξη: SIBO, IMO και Περίσσεια Υδρόθειου

Στον πολύπλοκο κόσμο της υγείας του εντέρου, η υπερανάπτυξη των βακτηρίων στο λεπτό έντερο (SIBO), η υπερανάπτυξη των εντερικών μεθανογόνων (IMO) και η περίσσεια υδρόθειου ξεχωρίζουν για τις σημαντικές επιπτώσεις τους στην υγεία του πεπτικού συστήματος αλλά και όλου του σώματος. Αυτό το άρθρο θα εμβαθύνει σε αυτές τις καταστάσεις, προσφέροντας πληροφορίες σχετικά με τη διάγνωση, τις διατροφικές προσαρμογές, τα συμπληρώματα και τις αλλαγές στον τρόπο ζωής που απαιτούνται για τη διαχείριση και την αποκατάσταση.

small intestinal bacterial overgrowth SIBO

SIBO

Η υπερανάπτυξη των βακτηρίων του λεπτού εντέρου ή SIBO ορίζεται ως η παρουσία υπερβολικού αριθμού βακτηρίων στο λεπτό έντερο, προκαλώντας ενοχλητικά και συχνά επώδυνα γαστρεντερικά συμπτώματα. Το λεπτό έντερο έχει συνήθως χαμηλότερα επίπεδα βακτηρίων από το παχύ έντερο. Όταν υπάρχει υπερανάπτυξη βακτηρίων στο λεπτό έντερο, η φυσιολογική ισορροπία στο μικροβίωμα του εντέρου διαταράσσεται σημαντικά, προκαλώντας τα συμπτώματα του SIBO.

Συμπτώματα SIBO

Οι ασθενείς με SIBO εμφανίζουν συχνά τα ακόλουθα συμπτώματα μία ή περισσότερες φορές την εβδομάδα για τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες:

  • Φούσκωμα
  • Διάταση
  • Κοιλιακό άλγος
  • Αέρια
  • Φούσκωμα
  • Διάρροια
  • Δυσκοιλιότητα

Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να μεταμφιεστούν σε άλλες ασθένειες. Το σύμπτωμα που αναφέρουν συχνότερα οι ασθενείς με SIBO είναι το φούσκωμα, συχνά μετά το φαγητό.

Πώς προκαλείται το SIBO

Το SIBO μπορεί να είναι ένα σύνθετο αποτέλεσμα διαφόρων φαρμάκων και καταστάσεων. Οι ασθενείς με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS) και διαταραχές κινητικότητας διατρέχουν υψηλό κίνδυνο να αναπτύξουν SIBO. Πολλοί άνθρωποι δεν γνωρίζουν ότι έως και το 80% των ασθενών με IBS μπορεί επίσης να έχουν SIBO.

Άλλοι ασθενείς μπορεί να διατρέχουν κίνδυνο να εκδηλώσουν SIBO λόγω:

  • Δομικής βλάβης, ή τραυματισμού του λεπτού εντέρου
  • Διαβήτη
  • Ακτινοθεραπείας
  • Εκκολπωμάτωσης
  • Εντερικού λεμφώματος
  • Νόσο του Crohn
  • Σκληροδέρματος
  • Γαστρικής χειρουργικής επέμβασης (παχυσαρκία ή έλκος)
  • Συρίγγιου

Ορισμένες χειρουργικές επεμβάσεις ευθύνονται συχνά για το SIBO, επειδή η τροφή και τα υπολλείματα μπορεί να παραμείνουν στο έντερο λόγω μειωμένης κινητικότητας (ως αποτέλεσμα των χειρουργικών επεμβάσεων). Σε αυτές τις περιπτώσεις, επειδή υπάρχουν πλέον περισσότερα τρόφιμα και υπολλείματα διαθέσιμα στα βακτήρια του εντέρου για να τραφούν, τα βακτήρια αποικίζουν και πολλαπλασιάζονται, με αποτέλεσμα τη βακτηριακή υπερανάπτυξη (SIBO).

Ποια αέρια υποδηλώνουν SIBO

Υπερβολικά επίπεδα υδρογόνου (H2) παράγονται όταν ορισμένα βακτήρια καταναλώνουν τροφή στο λεπτό έντερο. Τα αυξημένα επίπεδα υδρογόνου, όπως μετρώνται με ένα τεστ αναπνοής, είναι ενδεικτικά του SIBO.

IMO

Η εντερική μεθανογενής υπερανάπτυξη, ή ΙΜΟ (intestinal methanogenic overgrowth), είναι μια υπερανάπτυξη αρχαίων που παράγουν μεθάνιο στο λεπτό και στο παχύ έντερο. Αυτή η κατάσταση ονομαζόταν προηγουμένως “SIBO μεθανίου”, ωστόσο- αυτός ο όρος δεν είναι αρκετά ακριβής. Τα μεθανογόνα δεν είναι βακτήρια (το “Β” στο SIBO) αλλά είναι αρχαία, μια ομάδα μονοκύτταρων οργανισμών που δεν διαθέτουν καθορισμένο πυρήνα. Αυτά τα μεθανογόνα μπορεί επίσης να αναπτυχθούν υπερβολικά στο παχύ έντερο και όχι μόνο στο λεπτό έντερο (το “SI” στο SIBO).

Συμπώματα IMO

Οι ασθενείς με ΙΜΟ εμφανίζουν συμπτώματα παρόμοια με το SIBO: κοιλιακό άλγος, φούσκωμα, αέρια, διάταση, μετεωρισμό, αλλά κυρίως δυσκοιλιότητα. Το επίπεδο του μεθανίου που μετράται με ένα τεστ αναπνοής συσχετίζεται με τη σοβαρότητα της δυσκοιλιότητας. Αυτά τα συμπτώματα παρουσιάζονται συνήθως μία φορά την εβδομάδα ή περισσότερο για τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες. To ΙΜΟ μοιράζεται επίσης πολλά συμπτώματα με το IBS-C (σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου που κυριαρχεί η δυσκοιλιότητα) και το IBS-M (σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου με μικτή διάρροια/ δυσκοιλιότητα).

Πώς προκαλείται το ΙΜΟ

Τα αίτια του ΙΜΟ επικαλύπτονται με τα αίτια του SIBO και περιλαμβάνουν φάρμακα και άλλες γαστρεντερικές παθήσεις. Γίνονται περισσότερες έρευνες για τον προσδιορισμό των ξεχωριστών αιτιών του ΙΜΟ.

Ποια αέρια υποδηλώνουν IMO

Το μεθάνιο (CH4) παράγεται όταν τα αρχαία καταναλώνουν υδρογόνο. Τα αυξημένα επίπεδα μεθανίου, όπως μετρώνται με ένα τεστ αναπνοής, είναι ενδεικτικά του ΙΜΟ. Ένα θετικό τεστ αναπνοής μεθανίου σχετίζεται με δυσκοιλιότητα και το επίπεδο μεθανίου που μετράται συσχετίζεται με τη σοβαρότητα της δυσκοιλιότητας.

Περίσσεια υδρόθειου

Η περίσσεια υδρόθειου (H2S / hydrogen sulfide) είναι μια κατάσταση που είναι αποτέλεσμα της υπερανάπτυξης οργανισμών που παράγουν υδρόθειο. Η μέτρηση του υδρόθειου για τον προσδιορισμό της υπερβολικής υπερανάπτυξης δεν ήταν προηγουμένως δυνατή μέχρι τις πρόσφατες τεχνολογικές ανακαλύψεις στα τεστ αναπνοής.

Συμπώματα περίσσειας υδρόθειου

Οι ασθενείς με περίσσεια υδρόθειου μοιράζονται κοινά συμπτώματα με το SIBO: κοιλιακό άλγος, φούσκωμα, αέρια, διάταση, μετεωρισμός, αλλά κυρίως διάρροια. Τα επίπεδα υδρόθειου, όπως μετρώνται με ένα τεστ αναπνοής, συσχετίζονται με τη σοβαρότητα της διάρροιας. Αυτά τα συμπτώματα παρουσιάζονται συνήθως μία φορά την εβδομάδα ή περισσότερο για τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες. Η περίσσεια υδρόθειου παρουσιάζει πολλά από τα συμπτώματα του IBS-D (σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου με διάρροια) και του IBS-M (σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου με μικτή διάρροια/κοιλότητα).

Πώς προκαλείται η περίσσεια υδρόθειου

Η περίσσεια υδρόθειου προκαλείται όταν οι οργανισμοί στο έντερο καταναλώνουν υδρογόνο και παράγουν υδρόθειο. Επειδή η δυνατότητα σύλληψης και μέτρησης του υδρόθειου είναι τόσο νέα, διεξάγονται πρόσθετες έρευνες για να προσδιοριστεί η βασική αιτία της περίσσειας υδρόθειου και οι θεραπείες για όσους πάσχουν από αυτή την κατάσταση.

Ποια αέρια υποδηλώνουν περίσσεια υδρόθειου

Το υδρόθειο παράγεται όταν οι οργανισμοί που παράγουν υδρόθειο καταναλώνουν υδρογόνο. Τα αυξημένα επίπεδα υδρόθειου, όπως μετρώνται με ένα τεστ αναπνοής, είναι ενδεικτικά της περίσσειας υδρόθειου. Ένα θετικό τεστ αναπνοής υδρόθειου προβλέπει πιο σοβαρή διάρροια και το επίπεδο του υδρόθειου που μετράται συσχετίζεται με τη σοβαρότητα της διάρροιας.

Person clutching their stomach in pain, depicting symptoms of digestive discomfort

Το υδρογόνο, το μεθάνιο και το υδρόθειο δε δρουν ανεξάρτητα

Το υδρογόνο (H2), το μεθάνιο (CH4) και το υδρόθειο (H2S) αλληλεπιδρούν μεταξύ τους με πολύπλοκο τρόπο. Το υδρογόνο παράγεται από βακτήρια που ζυμώνουν, αλλά καταναλώνεται επίσης από άλλους οργανισμούς, με αποτέλεσμα την παραγωγή άλλων αερίων, συμπεριλαμβανομένου του μεθανίου και του υδρόθειου.

Υπάρχει ένα φαινόμενο ισορροπίας-αντιστάθμισης μεταξύ του μεθανίου και του υδρόθειου, που καταδεικνύει μια βιοχημική αλληλεξάρτηση μεταξύ των μικροβίων στο μικροβίωμα. Τα ευρήματα αυτά είναι σημαντικά, διότι υποδεικνύουν περιορισμούς κατά τη μέτρηση μόνο ενός ή δύο από τα τρία κύρια αέρια που ζυμώνονται.

Ποιο τεστ αναπνοής χρησιμοποιώ

FoodMarble Aire 2 breath test device for measuring intestinal gases

FoodMarble Aire 2

Στο παρελθόν χρησιμοποιούσα τα κλασικά τεστ αναπνοής τα οποία χρειάζεται να επαναλάβει κάποιος τουλάχιστον μια φορά στην αρχή για τη διάγνωση SIBO/IMO και μια φορά μετά τη θεραπεία για να δούμε τα αποτελέσματα. Καθώς το κόστος, τα έξοδα αποστολής στην Ελλάδα και η πρακτικότητα αυτών των τεστ δεν εξυπηρετούσαν τους ασθενείς μου, κατέληξα να χρησιμοποιώ αποκλειστικά τo FoodMarble Aire 2.

Το FoodMarble Aire 2 είναι μια μικρή φορητή συσκευή που συνδέεται με το κινητό, την οποία αγοράζεις μία φορά (κοστίζει περίπου όσο ενα τεστ αναπνοής), και μπορείς να χρησιμοποιήσεις όσες φορές θέλεις για να μετρήσεις άμεσα και εύκολα το μεθάνιο και το υδρογόνο στην αναπνοή σου. Ο τρόπος μέτρησης που τις περισσότερες φορές επιλέγω με το Aire 2 είναι το 3ωρο τεστ με λακτουλόζη (15 ml duphalac σε 250 ml νερό).

Μπορείς να δεις περισσότερα για το πώς λειτουργεί εδώ: https://foodmarble.com/how-it-works-sibo-tracking/

Αν θέλεις να πάρεις το FoodMarble Aire 2 με έκπτωση 15-20% μπορείς να στείλεις email στο info@panagiotistsintavis.gr με θέμα FoodMarble για να σε κατευθύνουμε ή απλά πάτησε εδώ.

Τι μπορείς να κάνεις αν έχεις SIBO

Array of foods high in FODMAPs potentially aggravating SIBO symptoms, including garlic, onions, and wheat products

Η διαχείριση της βακτηριακής υπερανάπτυξης στο λεπτό εντέρο (SIBO), της εντερικής υπερανάπτυξης μεθανογόνων (IMO) και της περίσσειας υδρόθειου απαιτεί μια ολιστική προσέγγιση που ενσωματώνει διατροφικές αλλαγές, συμπληρώματα, και τροποποιήσεις του τρόπου ζωής.

Διατροφή

Low-FODMAP (προτιμώμενη)

  • Τι είναι: Η δίαιτα χαμηλής περιεκτικότητας σε FODMAPs, περιορίζει τα τρόφιμα που έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε ζυμώσιμους ολιγοσακχαρίτες, δισακχαρίτες, μονοσακχαρίτες και πολυόλες. Αυτά περιλαμβάνουν ορισμένα δημητριακά, λαχανικά, φρούτα και γαλακτοκομικά προϊόντα.
  • Οφέλη: Μειώνει τις ζυμώσεις στο έντερο, μειώνοντας το φούσκωμα και τα αέρια.

Specific Carbohydrate diet (SCD) ή GAPS diet

  • Τι είναι: Αυτές οι δίαιτες επικεντρώνονται στην απομάκρυνση των σύνθετων υδατανθράκων, λειτουργώντας παρόμοια με τη low-FODMAP διατροφή λιμοκτονώντας τα επιβλαβή βακτήρια στο λεπτό έντερo.
  • Οφέλη: Βοηθά στη μείωση της βακτηριακής υπερανάπτυξης.

Δίαιτα χαμηλής περιεκτικότητας σε θείο (κυρίως για περίσσεια H2S)

  • Τι είναι: Διατροφή με περιορισμένη πρόσληψη τροφίμων με υψηλή περιεκτικότητα σε θείο. Σε αυτές περιλαμβάνονται τα σταυρανθή λαχανικά, τα γαλακτοκομικά, τα αυγά, το σκόρδο και τα κρεμμύδια.
  • Οφέλη: Μειώνει την παραγωγή υδρόθειου.

Στοιχειακή διατροφή (elemental diet)

  • Τι είναι: Η στοιχειακή δίαιτα αποτελείται αποκλειστικά από θρεπτικά συστατικά στην πιο απλή μορφή τους, συνήθως με τη μορφή συμπληρώματος σε σκόνη, έτοιμα να απορροφηθούν από το έντερο στο αίμα, ώστε να εξαλείψει τη θρέψη των μικροβίων στο έντερο. Αυτή η δίαιτα παρέχει όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά σε εύκολα απορροφήσιμη μορφή, ελαχιστοποιώντας τη δουλειά που πρέπει να κάνει το έντερο.
  • Οφέλη: Εξαιρετικά αποτελεσματική στις δύσκολες περιπτώσεις υπερανάπτυξης και δυσβίωσης λόγω των περιορισμένων υπολειμμάτων, επιτρέποντας στο έντερο να ξεκουραστεί και να επουλωθεί.

Αντιβιοτικά

Τα αντιβιοτικά δεν είναι κάτι που χρησιμοποιώ αλλά αν επιλέξεις να τα χρησιμοποιήσεις πρέπει να το κάνεις πάντα με την καθοδήγηση του γιατρού σου. Τα πιο κλασικά είναι:

  • Rifaximin: Ιδιαίτερα αποτελεσματικό για το SIBO, καθώς δεν απορροφάται και δρα τοπικά στο έντερο χωρίς συστημικές επιδράσεις.
  • Νεομυκίνη ή μετρονιδαζόλη: Συχνά χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με το Rifaximin και είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά για τη θεραπεία του ΙΜΟ.

Συμπληρώματα

  • Αντιμικροβιακά βότανα: Πολλές φορές χρησιμοποιώ φυτικά αντιμικροβιακά όπως το έλαιο ρίγανης, η βερβερίνη και το εκχύλισμα σκόρδου ή έναν συνδυασμό όλων όπως το biocidin με πολύ καλά αποτελέσματα.
  • Πεπτικά ένζυμα: Πολλές φορές απαραίτητα για τη βοήθεια της διάσπασης της τροφής και την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών. Βοηθούν σχετικά άμεσα στην ανακούφιση των πεπτικών ενοχλήσεων.
  • Υδροχλωρικό οξύ (HCl): Το HCl μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση των επιπέδων του οξέος στο στομάχι, το οποίο είναι ζωτικής σημασίας για τη σωστή πέψη και για την αποτροπή της εισόδου βακτηρίων στο λεπτό έντερο από το στομάχι. Ενισχύει λοιπόν την πέψη των πρωτεϊνών και μειώνει τη βακτηριακή υπερανάπτυξη δημιουργώντας ένα όξινο περιβάλλον που είναι αφιλόξενο για τα παθογόνα βακτήρια.
  • Χολικά οξέα (ox bile): Ιδιαίτερα ευεργετικά για τα άτομα που έχουν αφαιρέσει τη χοληδόχο κύστη τους ή που πάσχουν από ανεπάρκεια χολικών οξέων. Βοηθούν στη γαλακτωματοποίηση και τη διάσπαση των διατροφικών λιπαρών και βοηθούν στη ρύθμιση της χλωρίδας του λεπτού εντέρου.
  • Προκινητικά: Απαραίτητα για τη διατήρηση της κινητικότητας του εντέρου μετά από θεραπεία με αντιβιοτικά ή φυτικά αντιμικροβιακά για την πρόληψη της επανεμφάνισης του SIBO. Αυξάνουν τη λειτουργία του μεταναστευτικού κινητικού συμπλέγματος (MMC), βοηθώντας στην απομάκρυνση υπολειμμάτων τροφής και βακτηρίων από το έντερο. Η πιο γνωστή φυτική επιλογή είναι το ginger.
  • Προβιοτικά: Η χρήση προβιοτικών οδηγεί σε αμφιλεγόμενα αποτελέσματα και αρκετές φορές επιδείνωση των συμπτωμάτων. Είναι κάτι που χρησιμοποιώ συνήθως μετά την επίλυση της υπερανάπτυξης μικροβίων με πρώτη επιλογή το s. boulardii και τα soil-based προβιοτικά.
  • Ωμέγα-3 λιπαρά οξέα και κουρκουμίνη: Πολλές φορές χρήσιμα για τη μείωση της φλεγμονής του εντέρου η οποία δημιουργείται από αλλά και συμβάλει στην εντερική δυσβίωση.
  • Γλουταμίνη: Απαραίτητη για τη βελτίωση του εντερικού φραγμού και τη μείωση εισχώρησης μικροβίων και τροφικών υπολειμμάτων στη συστημική κυκλοφορία.

Βελτιώσεις τρόπου ζωής και πρακτικές

  • Διέγερση του πνευμονογαστρικού νεύρου: Οι γαργάρες και το τραγούδι είναι 2 εύκολοι τρόποι που μπορούν να διεγείρουν το πνευμονογαστρικό νεύρο, το οποίο παίζει καθοριστικό ρόλο στον έλεγχο του MMC και της συνολικής κινητικότητας του εντέρου. Ένα άλλο εργαλείο που συνήθως χρησιμοποιώ είναι το Pulsetto (μπορείς να χρησιμοποιήσεις το κουπόνι panagiotis για να πάρεις έξτρα έκπτωση), μια συσκευή διαδερμικής διέγερσης του πνευμονογαστρικού νεύρου (tVNS).
  • Διαχείριση άγχους: Γιόγκα, διαλογισμός, βαθιές αναπνοές ή/και χρήση του Pulsetto μπορούν να βελτιώσουν τη λειτουργία του πνευμονογαστρικού νεύρου και των επινεφριδίων και να μειώσουν το στρες, το οποίο επηρεάζει αρνητικά την υγεία και την κινητικότητα του εντέρου και του ανοσοποιητικού συστήματος.
  • Σωματική δραστηριότητα: Η τακτική, μέτριας έντασης άσκηση μπορεί να βελτιώσει τη συνολική κινητικότητα και την υγεία του εντέρου χωρίς υπερβολική καταπόνηση του οργανισμού.
  • Ποιοτικός ύπνος: Η εξασφάλιση επαρκούς και ποιοτικού ύπνου βοηθά στη ρύθμιση των φυσικών ρυθμών του σώματος, υποστηρίζοντας την υγεία του εντέρου και μειώνοντας το στρες και τη φλεγμονή.

Συμπεράσματα

Illustration of a healthy gut with balanced microbiome, highlighting beneficial bacteria and a healthy intestinal lining

Η υπερανάπτυξη βακτηρίων στο λεπτό έντερο (SIBO), η υπερανάπτυξη εντερικών μεθανογόνων (IMO) και η περίσσεια υδρόθειου είναι σύνθετες καταστάσεις που επηρεάζουν το μικροβίωμα του εντέρου, οδηγώντας σε συμπτώματα όπως φούσκωμα, διάρροια, κοιλιακό άλγος και δυσαπορρόφηση θρεπτικών συστατικών.

Η σωστή αντιμετώπιση τους πρέπει να περιλαμβάνει μια ολιστική και εξατομικευμένη προσέγγιση προσαρμοσμένη στα συγκεκριμένα συμπτώματα και το ιατρικό ιστορικό του κάθε ατόμου. Η συνεργασία με τον κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία υγείας είναι ζωτικής σημασίας για να διασφαλιστούν τα κατάλληλα βήματα για ένα αποτελεσματικό αλλά και ασφαλές πλάνο θεραπείας. Η κατάλληλη διατροφή, η σωστή επιλογή και χρήση συμπληρωμάτων και οι αλλαγές στον τρόπο ζωής παίζουν καθοριστικό ρόλο όχι μόνο στη διαχείριση των συμπτωμάτων αλλά και στην πρόληψη της υποτροπής.

Βιβλιογραφία
  1. Pimentel, M., Saad, R., Long, M., & Rao, S. ACG Clinical Guideline: Small Intestinal Bacterial Overgrowth. The American Journal of Gastroenterology, 2020.
  2. Rezaie, A., Buresi, M., Lembo, A., Lin, H., McCallum, R., Rao, S., Schmulson, M., Valdovinos, M., Zakko, S., & Pimentel, M. Hydrogen and Methane-Based Breath Testing in Gastrointestinal Disorders: The North American Consensus. American Journal of Gastroenterology, 2017.
  3. Lacy, B., Pimentel, M., Brenner, D., Chey, W., Keefer, L., Long, M., & Moshiree, B. ACG Clinical Guideline: Management of Irritable Bowel Syndrome. The American Journal of Gastroenterology, 2021.
  4. Pimentel, M., Hosseini, A., Chang, C., Mathur, R., Rashid, M., Sedighi, R., Fowler, H., Torosyan, J., Wang, J., & Rezaie, A. Exhaled Hydrogen Sulfide Is Increased in Patients With Diarrhea: Results of a Novel Collection and Breath Testing Device. AGA Abstracts, 2021.
  5. Singer-Englar, T., Rezaie, A., Gupta, K., Pichetshote, N., Sedighi, R., Lin, E., Chua, K., & Pimentel, M. Competitive Hydrogen Gas Utilization by Methane- and Hydrogen Sulfide-Producing Microorganisms and Associated Symptoms: Results of a Novel 4-Gas Breath Test Machine. AGA Abstracts, 2021.
  6. Pimentel, M., Mathur, R., & Chang, C. Gas and the Microbiome. Current Gastroenterology, 2013.
  7. Singer-Englar, T., Rezaie, A., Gupta, K., Pichetshote, N., Sedighi, R., Lin, E., Chua, K., & Pimentel, M. Validation of a 4-Gas Device for Breath Testing in the Determination of Small Intestinal Bacterial Overgrowth. AGA Abstracts, 2018.
  8. Pimentel, M., Saad, R. J., Long, M. D., & Rao, S. S. (2020). ACG Clinical Guideline: Small Intestinal Bacterial Overgrowth. The American Journal of Gastroenterology, 115(2), 165-178.
  9. Quigley, E. M., & Quera, R. (2016). Small Intestinal Bacterial Overgrowth: Roles of Antibiotics, Prebiotics, and Probiotics. Gastroenterology & Hepatology, 2(2), 104-115.
  10. Ghoshal, U. C., Shukla, R., & Ghoshal, U. (2017). Small Intestinal Bacterial Overgrowth and Other Intestinal Disorders. Gastroenterology Clinics of North America, 46(1), 103-120.
  11. Pimentel, M. (2006). A New IBS Solution: Bacteria-The Missing Link in Treating Irritable Bowel Syndrome. Health Point Press.
  12. Siebecker, A., & Sandberg-Lewis, S. (2013). SIBO: Dysbiosis Has A New Name. Townsend Letter, 359, 16-20.
  13. Dukowicz, A. C., Lacy, B. E., & Levine, G. M. (2007). Small Intestinal Bacterial Overgrowth: A Comprehensive Review. Gastroenterology & Hepatology, 3(2), 112-122.
  14. Triantafyllou, K., Chang, C., & Pimentel, M. (2014). Decreased Bacterial Diversity Characterizes the Altered Gut Microbiota in Patients with Psoriatic Arthritis, Resembling Dysbiosis in Inflammatory Bowel Disease. Arthritis & Rheumatology, 66(1), 128-139.

Αφήστε ένα Σχόλιο

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *